Czy roboty zabiorą ludziom pracę?

 

Czy automatyzacja zastąpi pracowników? To jedno z najczęściej zadawanych pytań, gdy firma planuje automatyzację produkcji.

Obawy są zrozumiałe – robot przemysłowy może wykonywać setki lub tysiące powtarzalnych operacji bez przerwy.

W praktyce automatyzacja najczęściej nie polega jednak na prostym zastąpieniu człowieka maszyną. Znacznie częściej zmienia sposób wykonywania pracy. Pracownik przestaje wykonywać najbardziej powtarzalne czynności i zaczyna odpowiadać za obsługę, kontrolę oraz nadzorowanie procesu.

Dlaczego firmy automatyzują produkcję?

Najczęstszym powodem nie jest chęć całkowitego wyeliminowania pracowników.

Firmy inwestują w automatyzację przede wszystkim dlatego, że:

• trudno znaleźć pracowników do prostych i powtarzalnych prac,
• rosną koszty zatrudnienia,
• produkcja musi być bardziej wydajna,
• klienci oczekują powtarzalnej jakości,
• trzeba zwiększyć produkcję bez proporcjonalnego zwiększania zatrudnienia,
• niektóre stanowiska są uciążliwe lub niebezpieczne.

Robot może przejąć czynności, które człowiek wykonuje przez wiele godzin każdego dnia. Nie oznacza to jednak, że znika cały proces produkcyjny.

Jakie zadania najłatwiej zautomatyzować?

Automatyzacja najlepiej sprawdza się tam, gdzie praca jest powtarzalna, przewidywalna i możliwa do jednoznacznego opisania.

Dobrymi przykładami są:

• przenoszenie detali,
• paletyzacja,
• pakowanie,
• sortowanie,
• obsługa maszyn CNC,
• spawanie,
• montaż powtarzalnych elementów,
• podawanie produktów,
• kontrola wybranych parametrów,
• transport materiałów.

Robot może wykonywać taką pracę przez wiele godzin z podobną dokładnością i tempem.

Człowiek nadal jest potrzebny

Automatyzacja nie eliminuje potrzeby nadzoru nad produkcją.

Ktoś musi przygotować i zaprogramować stanowisko, kontrolować jego działanie, reagować na nieprzewidziane sytuacje, wykonywać konserwację oraz analizować wyniki procesu.

W zależności od stopnia automatyzacji mogą pojawić się stanowiska związane z:

• obsługą robotów,
• programowaniem,
• utrzymaniem ruchu,
• automatyką,
• kontrolą jakości,
• analizą danych produkcyjnych,
• projektowaniem procesów.

Zmienia się więc przede wszystkim profil kompetencji potrzebnych w zakładzie.

Jeden pracownik może obsługiwać więcej maszyn

Jednym z ważnych efektów automatyzacji jest możliwość zmiany organizacji pracy.

Jeżeli operator wcześniej przez całą zmianę obsługiwał jedną maszynę, po automatyzacji może nadzorować kilka stanowisk.

Przykładowo robot może automatycznie pobierać detale z magazynu, obsługiwać obrabiarkę CNC i odkładać gotowe elementy. Operator nie musi wtedy wykonywać każdej czynności ręcznie.

Jego zadaniem może być kontrola procesu, uzupełnianie materiału i reagowanie na sytuacje wymagające ingerencji.

Robot nie jest dobry we wszystkim

Robot przemysłowy jest bardzo dobry w wykonywaniu zaprogramowanych, powtarzalnych czynności.

Człowiek ma natomiast przewagę w sytuacjach wymagających elastyczności, oceny sytuacji i podejmowania decyzji na podstawie niepełnych informacji.

Dlatego pełna automatyzacja nie zawsze jest najlepszym rozwiązaniem.

Często najbardziej efektywny okazuje się proces hybrydowy, w którym robot wykonuje powtarzalne operacje, a człowiek zajmuje się zadaniami wymagającymi doświadczenia i elastyczności.

Co dzieje się z pracownikiem po robotyzacji?

Wiele zależy od konkretnej firmy.

Pracownik może zostać przesunięty do innego procesu, rozpocząć pracę przy obsłudze zrobotyzowanego stanowiska albo zdobyć nowe kompetencje.

Dlatego przy planowaniu robotyzacji warto uwzględnić również szkolenia pracowników.

Inwestycja w robota bez przygotowania zespołu może ograniczyć oczekiwane korzyści. Nawet najbardziej zaawansowane stanowisko wymaga ludzi, którzy potrafią je prawidłowo obsługiwać i diagnozować.

Czy robot pracuje taniej niż człowiek?

To zależy od aplikacji.

Robot nie pobiera pensji, ale wymaga zakupu, integracji, programowania, konserwacji i serwisowania. Do kosztów należy również doliczyć oprzyrządowanie, system bezpieczeństwa oraz przygotowanie stanowiska.

Z drugiej strony robot może pracować przez wiele godzin, również w trybie wielozmianowym, bez przerw wynikających ze zmęczenia.

Dlatego zamiast porównywać wyłącznie koszt robota z kosztem pracownika, należy policzyć całkowity koszt procesu.

Automatyzacja może tworzyć nowe miejsca pracy

Rozwój automatyzacji zwiększa zapotrzebowanie na specjalistów związanych z nowoczesną produkcją.

Potrzebni są między innymi:

• automatycy,
• programiści robotów,
• technicy utrzymania ruchu,
• integratorzy,
• inżynierowie produkcji,
• specjaliści od systemów wizyjnych,
• specjaliści IT i OT.

Wraz z rosnącą liczbą zautomatyzowanych stanowisk rośnie więc znaczenie kompetencji technicznych.

Czy mała firma powinna bać się automatyzacji?

Nie. Dla małego przedsiębiorstwa automatyzacja może być sposobem na zwiększenie konkurencyjności.

Firma nie musi od razu budować całkowicie autonomicznej fabryki.

Może rozpocząć od jednego procesu – np. paletyzacji, pakowania, obsługi obrabiarki albo transportu materiałów.

Jeżeli inwestycja przyniesie oczekiwane efekty, kolejne procesy można automatyzować stopniowo.

Najważniejsza zmiana: człowiek + maszyna

Przyszłość produkcji prawdopodobnie nie będzie polegała wyłącznie na fabrykach bez ludzi.

Znacznie ważniejszy będzie model, w którym człowiek i maszyna wykonują zadania, do których każde z nich nadaje się najlepiej.

Robot może wykonywać tysiące identycznych ruchów, a człowiek może kontrolować proces, rozwiązywać problemy i podejmować decyzje.

W przypadku robotów współpracujących dodatkowo możliwe jest projektowanie stanowisk, w których człowiek i robot wykonują kolejne etapy tego samego procesu.

FAQ

Czy robot może całkowicie zastąpić pracownika?

W przypadku niektórych powtarzalnych zadań jest to możliwe. Najczęściej jednak robot zastępuje konkretną czynność, a nie cały zakres obowiązków pracownika.

Czy automatyzacja oznacza zwolnienia?

Nie musi. Firma może wykorzystać pracowników w innych procesach, zwiększyć produkcję lub przeszkolić ich do obsługi nowych stanowisk.

Jakie prace najłatwiej zautomatyzować?

Przede wszystkim powtarzalne zadania o jasno określonym przebiegu, np. paletyzację, pakowanie, transport, obsługę maszyn czy proste operacje montażowe.

Czy automatyzacja opłaca się małej firmie?

Tak, jeżeli rozwiązanie odpowiada na konkretny problem i przynosi wymierne korzyści. Nie trzeba automatyzować całej produkcji jednocześnie.

Czy pracownicy muszą nauczyć się obsługi robotów?

W większości zautomatyzowanych zakładów potrzebne są odpowiednie kompetencje do obsługi i nadzorowania stanowisk. Dlatego szkolenie zespołu powinno być częścią projektu automatyzacji.

Podsumowanie

Automatyzacja nie musi oznaczać zastąpienia człowieka. W wielu przedsiębiorstwach jej głównym celem jest przejęcie najbardziej powtarzalnych i obciążających zadań oraz umożliwienie pracownikom zajęcia się bardziej wymagającymi czynnościami.

Robot może zwiększyć wydajność, poprawić powtarzalność i umożliwić produkcję przez większą część doby. Człowiek nadal pozostaje jednak kluczowym elementem procesu – odpowiada za nadzór, wiedzę techniczną, rozwiązywanie problemów i rozwój produkcji.

Dlatego pytanie nie powinno brzmieć wyłącznie „czy robot zastąpi pracownika?”, ale przede wszystkim: „które zadania warto powierzyć maszynie, a które nadal najlepiej wykonuje człowiek?”